Di tích Khu mộ Nguyễn Thái Học và các chiến sĩ hy sinh trong Cuộc khởi nghĩa Yên Bái
Di tích Khu mộ Nguyễn Thái Học và các chiến sĩ hy sinh trong Cuộc khởi nghĩa Yên Bái
The tombs of Nguyen Thai Hoc and the martyrs of the 1930 Yen Bai uprising
Nội dung thuyết minh
Di tích Khu mộ Nguyễn Thái Học và các chiến sĩ hy sinh trong Cuộc khởi nghĩa Yên Bái tọa lạc trong khuôn viên công viên Yên Hoà, bên đại lộ mang tên nhà yêu nước Nguyễn Thái Học, thuộc phường Yên Bái, tỉnh Lào Cai. Đây là nơi tưởng niệm một trong những cuộc khởi nghĩa vũ trang sớm nhất chống lại ách đô hộ của thực dân Pháp, do Việt Nam Quốc dân Đảng tổ chức và lãnh đạo vào đêm mùng 9 rạng sáng ngày 10 tháng 2 năm 1930.
Được xây dựng từ năm 2000 đúng ngày giỗ lần thứ 70 của các vị anh hùng, đến nay, sau nhiều lần trùng tu, tôn tạo khu di tích có tổng diện tích gần 4 ha, bao gồm: nhà đón khách, khu tượng đài, khu lăng mộ, bia tưởng niệm, nhà tưởng niệm và và không gian cây cảnh yên bình – như một bản giao hưởng của ký ức và lòng tri ân.
Sau khi đi qua khu nhà đón khách và khuôn viên cây cảnh là tới khu tượng đài. Đây là một trong những hạng mục nổi bật nhất của khu di tích, với diện tích 56m2, gồm có 5 nhân vật cao 6m đứng trên một đám mây cách điệu, bao quanh chân tượng là nhóm phù điêu cao gần 3m. Các nhân vật trong cụm tượng đài, gồm: chính giữa là ông Nguyễn Thái Học – nhân vật được coi là linh hồn của tổ chức Việt Nam Quốc dân Đảng; bên phải là Nguyễn Khắc Nhu người chỉ huy trực tiếp đánh đồn Hưng Hóa, bên trái là ông Phó Đức Chính, người trực tiếp chỉ huy đánh Đồn Thông (Sơn Tây), nhân vật thứ 4 là hình ảnh ông cai (lính Việt trong quân đội Pháp) đại diện cho lực lượng chủ yếu nổi dậy chống Pháp trong cuộc khởi nghĩa Yên Bá và cuối cùng là người phụ nữ duy nhất, bà Nguyễn Thị Giang, thường gọi là cô Giang, người làm công tác binh vận, là vợ Nguyễn Thái Học.
Bên cạnh khu tượng đài, khu lăng mộ rộng 70 m2, nơi yên nghỉ của 17 nghĩa sĩ Việt Nam Quốc dân đảng đã bị hành quyết. Hai phần mộ: một – dành cho các ông cai nổi dậy, bị xử ngày 8/5/1930; phần còn lại – dành cho 13 nghĩa sĩ, trong đó có Nguyễn Thái Học và Phó Đức Chính – bị hành quyết vào ngày 17/6/1930. Trên bảng tên, hiện rõ từng danh tính, bên dưới mái che âm dương truyền thống. Và câu thơ cuối cùng của người anh hùng trước lúc ra pháp trường vang vọng đến hôm nay:
“Chết vì tổ quốc chết vinh
Lòng ta sung sướng, chí ta nhẹ nhàng…”
Bao quanh 2 lăng mộ là 17 cột trụ – tượng trưng cho 17 người con trung liệt, nối với nhau bởi một vòng tròn khuyết – tượng trưng cho sự dở dang của phong trào, sự hy sinh chưa trọn vẹn. Trên đó là câu nói bất hủ của Nguyễn Thái Học cũng là phương châm hành động và tư tưởng chủ đạo của Việt Nam Quốc dân Đảng “Không thành công cũng thành nhân”. Vậy nhưng, phần khuyết ấy không bị lãng quên – nó nằm sâu trong lòng đất mẹ, nơi mầm sống và tình yêu nước sẽ tiếp tục sinh sôi...
Phía sau khu mộ và tượng đài là Nhà tưởng niệm, được khánh thành năm 2019. Nơi đây lưu giữ các tư liệu, hình ảnh, hiện vật – khắc họa rõ nét thân thế, lý tưởng và tinh thần của các chiến sĩ Việt Nam Quốc dân Đảng.
Dù thất bại, cuộc khởi nghĩa Yên Bái đã trở thành biểu tượng tinh thần yêu nước bất khuất. Một lời khẳng định hùng hồn với kẻ thù rằng: “Không thể bịt miệng một dân tộc bằng lưỡi kiếm của đao phủ.”. Đến nay, di tích lịch sử khu mộ Nguyễn Thái Học và các chiến sĩ hy sinh trong khởi nghĩa 2/1930 đã trở thành một “địa chỉ đỏ” thắp sáng tinh thần cách mạng thế hệ trẻ, bồi đắp tình yêu nước, nuôi dưỡng tinh thần, lòng tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm của mỗi người dân đối với sự sự nghiệp phát triển đất nước. Di tích được Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích lịch sử quốc gia tại Quyết định số 117/VH-QĐ ngày 05/3/1990.
Di tích Khu mộ Nguyễn Thái Học và các chiến sĩ hy sinh trong Cuộc khởi nghĩa Yên Bái
The tombs of Nguyen Thai Hoc and the martyrs of the 1930 Yen Bai uprising
Nội dung thuyết minh
Di tích Khu mộ Nguyễn Thái Học và các chiến sĩ hy sinh trong Cuộc khởi nghĩa Yên Bái tọa lạc trong khuôn viên công viên Yên Hoà, bên đại lộ mang tên nhà yêu nước Nguyễn Thái Học, thuộc phường Yên Bái, tỉnh Lào Cai. Đây là nơi tưởng niệm một trong những cuộc khởi nghĩa vũ trang sớm nhất chống lại ách đô hộ của thực dân Pháp, do Việt Nam Quốc dân Đảng tổ chức và lãnh đạo vào đêm mùng 9 rạng sáng ngày 10 tháng 2 năm 1930.
Được xây dựng từ năm 2000 đúng ngày giỗ lần thứ 70 của các vị anh hùng, đến nay, sau nhiều lần trùng tu, tôn tạo khu di tích có tổng diện tích gần 4 ha, bao gồm: nhà đón khách, khu tượng đài, khu lăng mộ, bia tưởng niệm, nhà tưởng niệm và và không gian cây cảnh yên bình – như một bản giao hưởng của ký ức và lòng tri ân.
Sau khi đi qua khu nhà đón khách và khuôn viên cây cảnh là tới khu tượng đài. Đây là một trong những hạng mục nổi bật nhất của khu di tích, với diện tích 56m2, gồm có 5 nhân vật cao 6m đứng trên một đám mây cách điệu, bao quanh chân tượng là nhóm phù điêu cao gần 3m. Các nhân vật trong cụm tượng đài, gồm: chính giữa là ông Nguyễn Thái Học – nhân vật được coi là linh hồn của tổ chức Việt Nam Quốc dân Đảng; bên phải là Nguyễn Khắc Nhu người chỉ huy trực tiếp đánh đồn Hưng Hóa, bên trái là ông Phó Đức Chính, người trực tiếp chỉ huy đánh Đồn Thông (Sơn Tây), nhân vật thứ 4 là hình ảnh ông cai (lính Việt trong quân đội Pháp) đại diện cho lực lượng chủ yếu nổi dậy chống Pháp trong cuộc khởi nghĩa Yên Bá và cuối cùng là người phụ nữ duy nhất, bà Nguyễn Thị Giang, thường gọi là cô Giang, người làm công tác binh vận, là vợ Nguyễn Thái Học.
Bên cạnh khu tượng đài, khu lăng mộ rộng 70 m2, nơi yên nghỉ của 17 nghĩa sĩ Việt Nam Quốc dân đảng đã bị hành quyết. Hai phần mộ: một – dành cho các ông cai nổi dậy, bị xử ngày 8/5/1930; phần còn lại – dành cho 13 nghĩa sĩ, trong đó có Nguyễn Thái Học và Phó Đức Chính – bị hành quyết vào ngày 17/6/1930. Trên bảng tên, hiện rõ từng danh tính, bên dưới mái che âm dương truyền thống. Và câu thơ cuối cùng của người anh hùng trước lúc ra pháp trường vang vọng đến hôm nay:
“Chết vì tổ quốc chết vinh
Lòng ta sung sướng, chí ta nhẹ nhàng…”
Bao quanh 2 lăng mộ là 17 cột trụ – tượng trưng cho 17 người con trung liệt, nối với nhau bởi một vòng tròn khuyết – tượng trưng cho sự dở dang của phong trào, sự hy sinh chưa trọn vẹn. Trên đó là câu nói bất hủ của Nguyễn Thái Học cũng là phương châm hành động và tư tưởng chủ đạo của Việt Nam Quốc dân Đảng “Không thành công cũng thành nhân”. Vậy nhưng, phần khuyết ấy không bị lãng quên – nó nằm sâu trong lòng đất mẹ, nơi mầm sống và tình yêu nước sẽ tiếp tục sinh sôi...
Phía sau khu mộ và tượng đài là Nhà tưởng niệm, được khánh thành năm 2019. Nơi đây lưu giữ các tư liệu, hình ảnh, hiện vật – khắc họa rõ nét thân thế, lý tưởng và tinh thần của các chiến sĩ Việt Nam Quốc dân Đảng.
Dù thất bại, cuộc khởi nghĩa Yên Bái đã trở thành biểu tượng tinh thần yêu nước bất khuất. Một lời khẳng định hùng hồn với kẻ thù rằng: “Không thể bịt miệng một dân tộc bằng lưỡi kiếm của đao phủ.”. Đến nay, di tích lịch sử khu mộ Nguyễn Thái Học và các chiến sĩ hy sinh trong khởi nghĩa 2/1930 đã trở thành một “địa chỉ đỏ” thắp sáng tinh thần cách mạng thế hệ trẻ, bồi đắp tình yêu nước, nuôi dưỡng tinh thần, lòng tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm của mỗi người dân đối với sự sự nghiệp phát triển đất nước. Di tích được Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích lịch sử quốc gia tại Quyết định số 117/VH-QĐ ngày 05/3/1990.