Hồ có tổng diện tích khoảng 23.400ha, trong đó, chiều dài hồ khoảng 80 km, diện tích mặt nước 19.050 ha, mực nước dao động từ 46m đến 58m, chứa từ 3 đến 3,9 tỉ mét khối nước. Ngoài dòng sông Chảy là nơi cung cấp nước chủ yếu, hồ Thác Bà còn có hệ thống suối ngòi khác như: ngòi Hành, ngòi Cát,... đổ về, làm gia tăng lượng phù sa và góp phần nuôi dưỡng hệ sinh thái phong phú, đa dạng trong lòng hồ. Lòng hồ Thác Bà hiện sở hữu trên 1.300 hòn xanh đảo lớn nhỏ. Những hòn đảo này vốn là những đỉnh núi ở vùng đất hạ lưu sông Chảy trước đây, sau khi hình thành hồ nước mà tạo nên. Bên cạnh đó, hồ nước này còn đóng góp rất lớn vào việc bảo vệ và cải tạo môi trường, giảm nhiệt vào mùa nóng, tăng độ ẩm vào mùa khô, là môi trường sống thuận lợi cho nhiều hệ sinh vật. Theo thời gian và hoạt động địa chất khiến các dãy núi đá vôi khu vực xung quanh hồ hình thành nhiều hang, động với hệ thống nhũ đá, tượng đá tự nhiên mang vẻ đẹp đa dạng, như động Thủy Tiên, động Xuân Long, hang Tỉnh ủy, hang Bạch Xà... .
Không chỉ là một thắng cảnh hùng vĩ, hồ Thác Bà còn là dấu tích lịch sử quan trọng trong suốt thời gian dài: Địa danh Thác Bà và cùng đất châu thổ sông Chảy, châu Thu Vật xưa phát triển thịnh vượng về kinh tế, văn hoá; Năm 1285, tại đây đã diễn ra trận chiến Thu Vật do Trần Nhật Duật chỉ huy đánh tan đạo quân Nguyên – Mông; một số địa điểm ở vùng thượng hồ là cơ sở hoạt động của nhiều cơ quan cách mạng thời kỳ kháng chiến chống Pháp; động Mông Sơn trong khu vực lòng hồ từng là nơi Tỉnh ủy Yên Bái làm việc trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ; khu vực hồ thuộc huyện Lục Yên có nhiều di tích lịch sử - văn hóa như đền Đại Cại, chùa São, núi Vua Áo Đen, hang Ma mút … nơi các nhà khảo cổ đã phát hiện được nhiều dấu vết của người Việt cổ hay hệ thống thiết chế chùa Phật giáo dày đặc, được xem như trung tâm Phật giáo lớn nơi miền núi Tây Bắc của Tổ quốc. Đặc biệt hơn, dưới lòng hồ Thác Bà hiện còn chứa đựng một “bảo tàng” văn hóa, lịch sử giàu đẹp ở vùng Châu Thu Vật xưa. Đó là những làng bản, công trình công cộng, là hệ thống đình, đền, chùa cùng hàng loạt thiết chế văn hóa dày đặc trước khi di dân, xây dựng hồ Thác Bà.
Bên cạnh đó, nhắc đến hồ Thác Bà còn phải nhắc tới Nhà máy thủy điện Thác Bà. Nằm giữa biển hồ mênh mông, cùng núi non đại ngàn, Nhà máy Thủy điện Thác Bà hiện hữu như một minh chứng hùng tráng về sức mạnh của con người, là ý chí, tinh thần đoàn kết vượt khó trong công cuộc chinh phục tự nhiên, bảo vệ Tổ quốc, xây dựng và phát triển quê hương, đất nước.
Ngoài ra, khu vực làng, bản ven hồ hiện vẫn giữ được những nét hoang sơ cùng bản sắc văn hóa với những phong tục, tập quán truyền thống giá trị nhân văn sâu sắc của các tộc người Tày, Nùng, Dao, Cao Lan... với nhiều lễ hội đặc sắc, như: lễ hội Lồng Tồng, lễ mừng cơm mới của người Tày; hội cúng mùa, tết nhảy của dân tộc Dao, múa xúc tép người Cao Lan; nghệ thuật ẩm thực dân tộc phong phúc, cùng các làn điệu dân ca, dân vũ đặc trưng của mỗi tộc người… đã phản ánh nét đẹp văn hóa dân gian độc đáo, lấy lao động làm niềm vui, gắn liền với đời sống của cư dân nông nghiệp vùng hồ…
Với những ưu thế về điều kiện tự nhiên đa dạng, sắc màu văn hóa phong phú và bề dày lịch sử truyền thống, nơi đây hội tụ đầy đủ các yếu tố đẹp về phong thủy, hài hòa trong cảnh quan, hình thành cái nôi văn hóa – lịch sử truyền thống nổi bật góp phần trong công cuộc bảo tồn và phát giá trị di sản văn hóa gắn phát triển du lịch tỉnh Yên Bái. Năm 1996, Hồ Thác Bà được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Văn hóa) công nhận là di tích lịch sử - danh thắng quốc gia./.
