Chiến thắng vĩ đại tại Điện Biên Phủ là đỉnh cao của trí tuệ và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945–1954). Đằng sau chiến công ấy là biết bao đóng góp thầm lặng của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân, trong đó nổi bật là công lao xây dựng tuyến đường huyền thoại 13A – con đường mở lối cho cách mạng từ Tuyên Quang, băng qua Yên Bái (Lào Cai hiện nay), Sơn La, rồi nối vào tuyến đường 41 (nay là Quốc lộ 6) tại ngã ba Cò Nòi.

Đại tướng, Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp cùng Bộ Tổng Tham mưu và nhiều cơ quan trọng yếu của Bộ Tư lệnh cũng từng hành quân theo tuyến đường này để trực tiếp chỉ đạo chiến trường Điện Biên Phủ. Những địa danh như đèo Khế, bến Hiên, Âu Lâu, Vực Tuần, Lũng Lô, Cò Nòi... đã trở thành những dấu son lịch sử trên cung đường 13A anh hùng.

Đường 13A là tuyến vận tải huyết mạch, độc đạo từ thủ đô kháng chiến Tuyên Quang – nơi tiếp nhận viện trợ từ Trung Quốc, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu – nối liền với đường 41 để đưa hàng ra mặt trận. Thách thức lớn nhất là việc phải mở mới hơn 120 km đường xuyên núi non hiểm trở, đặc biệt là vượt qua hai đèo hiểm hóc bậc nhất: đèo Lũng Lô và đèo Chẹn, nơi địa hình toàn đá tai mèo dựng đứng. Tuyến đường còn phải vượt qua ba con sông lớn là sông Chảy, sông Hồng và sông Đà, cùng vô vàn khe suối.

Ban chỉ huy Công trường 13 được thành lập để đảm nhiệm thi công đoạn cuối của tuyến đường từ bến phà Hiên, đi qua Yên Bái, vượt Âu Lâu, Vực Tuần, qua đèo Lũng Lô đến địa phận Phù Yên (Sơn La), kết thúc tại ngã ba Cò Nòi. Toàn tuyến dài 193 km, trong đó đoạn Hiên – Vực Tuần – Lũng Lô dài 106 km, đoạn Lũng Lô – Cò Nòi dài 87 km. Hàng nghìn chiến sĩ công binh thuộc Trung đoàn 151 cùng hàng vạn dân công, riêng ở Yên Bái đã huy động hơn 6.000 người thuộc nhiều dân tộc khác nhau, đã cùng nhau băng núi, lội suối, mở đường trong điều kiện vô cùng thiếu thốn về kỹ thuật, lại luôn bị máy bay địch bắn phá ác liệt.

          Khó khăn nhất là đoạn qua Lũng Lô – một dải núi đá nguyên sinh dài 12 km. Đây là nơi tập trung nhiều trọng điểm chiến lược như T100 (trọng điểm 7b), nơi cất giấu hàng chục xe ô tô, hàng trăm xe đạp thồ, xưởng sửa chữa, trạm cứu thương (7c), trụ sở công trường (7d), “Hang Vũ khí” và cả “Hang Đại tướng” – nơi Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng dừng chân trên đường ra mặt trận. Chính vì vậy, khu vực này hứng chịu nhiều trận bom dữ dội của quân Pháp.

Tuy nhiên, với ý chí sắt đá và tinh thần bất khuất, quân dân ta đã làm nên điều tưởng chừng không thể. Tuyến đường vẫn được thông suốt dù vừa thi công, vừa sửa chữa dưới làn bom đạn. Theo số liệu của Bộ Chỉ huy Lực lượng vũ trang tỉnh Hoàng Liên Sơn, giai đoạn này, hàng vạn dân công dũng cảm vượt đèo cao, suối sâu, vận chuyển hơn 22.370 tấn vũ khí, lương thực, khí tài ra chiến trường. Riêng Yên Bái đã đóng góp tới 1.680.740 ngày công, 2.700 công thuyền, 2.616 công xe đạp thồ, cung cấp 1.300 tấn gạo, 1.213 con trâu, 489 con lợn và hàng chục tấn rau xanh.

Nhiều nhà quân sự khi ấy và sau này đều khẳng định, không có đường 13A thì không thể có Chiến dịch Điện Biên Phủ. Không có tuyến Lũng Lô – đèo Chẹn thì không có đường 13A. Và nếu không có chiến thắng Điện Biên Phủ, thì có lẽ quân và dan ta chưa thể đánh bại hoàn toàn thực dân Pháp vào lúc bấy giờ.

Ngày nay, trên tuyến đường lịch sử ấy, nhiều địa điểm đã được công nhận là Di tích lịch sử Quốc gia như Bến phà Âu Lâu, đèo Lũng Lô… – những chứng tích sống động của một thời kỳ hào hùng, ghi dấu những đóng góp to lớn của nhân dân các dân tộc tỉnh Yên Bái trước đây, tỉnh Lào Cai hiện này trong sự nghiệp bảo vệ và xây dựng Tổ quốc.