Khu ủy Tây Bắc - một trong những địa danh ghi đậm dấu ấn lịch sử hào hùng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của dân tộc Việt Nam. Được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là Di tích Lịch sử Quốc gia theo Quyết định số 3269/QĐ-BVHTTDL ngày 27 tháng 8 năm 2012, di tích nằm tại bản Chanh, phường Trung Tâm, tỉnh Lào Cai (xã Phù Nham, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái trước đây), với diện tích 1.836m² – là minh chứng sống động cho tinh thần chiến đấu kiên cường, sáng tạo của quân và dân Tây Bắc trong giai đoạn 1952–1954.

Di tích Khu ủy Tây Bắc không chỉ là một cơ sở vật chất phục vụ cách mạng mà còn là trung tâm chỉ huy chiến lược góp phần quan trọng vào thắng lợi của các chiến dịch lớn, đặc biệt là chiến dịch Tây Bắc và chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954.

Trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt, ngày 28/1/1953, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra Sắc lệnh 134-SL, quyết định tách bốn tỉnh Yên Bái, Lào Cai, Lai Châu, Sơn La ra khỏi Liên khu Việt Bắc để thành lập Khu Tây Bắc – một bước đi chiến lược nhằm tập trung lực lượng giải phóng hoàn toàn vùng đất này. Khu ủy Tây Bắc vì thế ra đời, chịu trách nhiệm lãnh đạo toàn diện về quân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa và công tác Đảng trên toàn vùng.

Tuy chỉ đóng chốt tại đây trong một thời gian ngắn, nhưng địa điểm này đã trở thành tổng hành dinh của nhiều hoạt động chỉ đạo kháng chiến quan trọng. Các cơ quan của Khu ủy được bố trí rải rác tại nhiều bản làng để giữ bí mật, tránh bị phát hiện và bắn phá bởi địch. Văn phòng Khu ủy đặt tại bản Chanh, cùng các đơn vị Dân vận, Phụ nữ, Thanh niên và tổ cố vấn Trung Quốc. Công an và lực lượng vũ trang đóng tại bản Đồng Cáng; Tư pháp, Giáo dục và Tuyên huấn tại bản Ta Tiu; Y tế tại bản Pắc Xổm; Bệnh viện tại xã Thanh Lương; và thường trực Khu ủy cùng các cơ quan thông tin, bưu điện đặt tại xã Sơn Thịnh.

Dưới sự chỉ đạo của Khu ủy, tinh thần kháng chiến lan tỏa mạnh mẽ khắp các bản làng Tây Bắc. Các chiến sĩ, cán bộ và đồng bào các dân tộc đã đoàn kết một lòng, xây dựng tuyến hậu cần vững chắc, mở rộng mạng lưới thông tin liên lạc, vận chuyển lương thực, đạn dược, đảm bảo cho chiến trường phía trước.

Một trong những dấu ấn đặc biệt của Khu ủy Tây Bắc là công tác tiễu phỉ, vốn là nhiệm vụ cam go nhưng cần thiết trong bối cảnh Tây Bắc có nhiều bọn phản động cát cứ, được Pháp hậu thuẫn. Nhờ sự lãnh đạo chặt chẽ, bộ đội ta đã tiêu diệt và bắt giữ hơn 1.500 tên phỉ, thu giữ hàng ngàn khẩu súng, điện đài, lương thực. Thắng lợi này góp phần giữ vững an ninh hậu phương, tạo điều kiện thuận lợi cho chiến dịch Điện Biên Phủ giành thắng lợi vang dội.

Ngày nay, Di tích Khu ủy Tây Bắc không chỉ là nơi ghi lại lịch sử hào hùng mà còn là địa chỉ đỏ trong công tác giáo dục truyền thống. Những tấm gương hy sinh anh dũng của các chiến sĩ, cán bộ nơi đây là minh chứng sống động cho ý chí sắt đá, tinh thần quật cường của quân dân Tây Bắc.

Di tích Khu ủy Tây Bắc là nơi tiếp thêm sức mạnh cho các thế hệ hôm nay và mai sau, giúp họ hiểu rõ giá trị của độc lập, tự do mà cha ông đã đánh đổi bằng xương máu để giành lấy. Đó là minh chứng cho một thời kỳ lịch sử không thể nào quên – thời kỳ mà cả dân tộc ta đã viết nên bản hùng ca bất diệt.